Józef Klemens Piłsudski

Chłopięce lata

 Ziemią rodzinną Józefa Klemensa Piłsudskiego była Litwa. Urodził się 5 grudnia 1867 roku w Zułowie, majątku Piłsudskich leżącym  na północ od Wilna. Rodzice- Józef Wincenty i Maria z Billewiczów pobrali się w kwietniu 1863 roku, w czasie powstania styczniowego. Ojciec przyszłego Marszałka był wówczas komisarzem Rządu Narodowego w powiecie rosińskim. Dzieciństwo Ziuka, bo w taki sposób zdrabniano jego imię, przypadło na czas, kiedy polskość na wschodnich kresach dawnej Rzeczpospolitej, po krwawym stłumieniu powstania styczniowego, brutalnie niszczono.Czasy gimnazjalne były dla niego koszmarem. Odtrutką na szkolny system stało się samokształcenie. Młodzi Piłsudscy, Józef i Bronisław zorganizowali w 1882 roku tajne kółko o nazwie ,,Spójnia”. Szkołą patriotyzmu był też dom rodzinny. Dzieci znajdowały się pod przemożnym wpływem matki, która uczyła ich odróżniać to, co dyktuje poczucie honoru, od spraw nieistotnych.

Zesłany na Sybir

W 1885 roku Piłsudski zdał egzaminy maturalne. W Tym samym roku rozpoczął studia. Wybrał medycynę w odległym Charkowie. Nie tylko studiował, ale i uczestniczył w nielegalnych manifestacjach politycznych, za co parokrotnie trafiał do aresztu. Wkrótce znalazł się w więzieniu oskarżony o udział w przygotowaniach zamachu na cara. Otrzymał wyrok pięcioletniego zesłania, a jego brat Bronisław- piętnaście lat katorgi.

 W kręgu ,,ludzi podziemnych”

Do Wilna z Syberii Piłsudski powrócił w lipcu 1892r. Po kilku miesiącach wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej, stając się niebawem jej przywódcą . W zaborze rosyjskim, tak jak w całej Rosji, działalność polityczna była zabroniona, toteż ,,towarzysz Wiktor”, takiego pseudonimu używał, został spiskowcem.         

Piłsudski oraz przyszły prezydent Rzeczypospolitej, Stanisław Wojciechowski, przez długi czas wspólnie kierowali poczynaniami nielegalnej partii. Olbrzymie znaczenie w partii Piłsudski zdobył, redagując, drukując i kolportując ,,Robotnika”. W nocy z 21 na 22 lutego 1900r. do mieszkania, w którym znajdowała się tajna drukarnia, wkroczyli żandarmi, Piłsudski po raz drugi znalazł się w więzieniu

Więzień Cytadeli

W kwietniu 1900 r. Piłsudski osadzony został w słynnym  X Pawilonie warszawskiej Cytadeli, gdzie przebywali więźniowie polityczni. Oskarżono go nie tylko o redagowanie i drukowanie ,,Robotnika”, ale też o udział w zamachach na szpiegów. Ucieczka z silnie strzeżonej Cytadeli nie wchodziła w rachubę. Postanowiono, że Piłsudski powinien udawać chorobę, najlepiej psychiczną. Tak też się stało. Dzięki pomocy wielu działaczy Piłsudskiemu już wkrótce udało się przedostać do Galicji.

Starzy i młodzi

W styczniu 1905 roku w Rosji wybuchła rewolucja. Szczególnie dramatycznie przebiegała na ziemiach polskich znajdujących się pod panowaniem cara. Skupieni wokół Piłsudskiego działacze  zamierzali wykorzystać ją do wywołania, kolejnego po styczniowym, antyrosyjskiego powstania. W PPS do głosu doszło wielu młodych działaczy, którzy nie zamierzali walczyć o niepodległość Polski, ale pragnęli doprowadzić do przekształcenia Rosji w państwo demokratyczne, w którym ziemie polskie cieszyłyby się autonomią. Na tym tle doszło w partii do rozłamu.

Legionowe boje

    W dniu, którym Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Rosji, 6 sierpnia 1914r. Piłsudski mógł rozpocząć realizację swoich planów.  Dowodzona przez Tadeusza Kasprzyckiego kampania kadrowa wczesnym rankiem przekroczyła granice dawnego Królestwa - wkroczyła do Kielc. Piłsudski spodziewał się, że pojawienie się jego oddziału doprowadzi do wybuchu powstania antyrosyjskiego. Nic takiego jednak się nie stało- mieszkańcy wsi i miasteczek, przez które maszerowali żołnierze nie chcieli ryzykować. Ciężkie walki między innymi pod Anielnem i Laskami, żołnierze Piłsudskiego stoczyli dopiero w październiku. Wkrótce okazało się, że legionistów ze wszystkich stron otaczają Rosjanie. Dzięki odważnym i trafnym decyzjom dowódcy oraz pomocy miejscowej ludności oddział Piłsudskiego zdołał wydostać się z pułapki. Od tej pory żołnierze darzyli dowódcę bez granicznym zaufaniem.

W magdeburskiej twierdzy

Szanse sprawy polskiej zmieniły się radykalnie po 5 listopada 1916r., kiedy to władcy Niemiec i Austro-Węgier proklamowali ustanowienie samodzielnego Królestwa Polskiego. Piłsudski podjął wówczas działalność polityczną jako cywil, wchodząc w skład zależnej od okupantów namiastki polskiej władzy- Tymczasowej Rady Stanu.W lipcu 1917r. rozpoczął się tzw. kryzys przysięgowy, w trakcie którego legionistów internowano, a Piłsudskiego wraz z Kazimierzem Sosnkowskim uwięziono i wywieziono do Niemiec, gdzie po miesiącu zamknięty został w twierdzy w Magdeburgu. Pod nieobecność Piłsudskiego w kraju rosła jego legenda,jako jedynego człowieka, który dla Polski walczył ze wszystkimi zaborcami i był przez nich prześladowany.

 Z powrotem w kraju

         W obliczu nieuchronnej klęski Niemcy 8 listopada 1918r. uwolnili magdeburskiego więźnia, a w dwa dni później specjalnym pociągiem wyprawili go do Warszawy. Piłsudski wracał do kraju z wiarą, że Polacy solidarnie rozpoczną odbudowę własnego państwa. Wkrótce objął pełnię władzy, jako Tymczasowy Naczelnik Państwa. Zarządził demokratyczne wybory do sejmu, ogłosił też ważne dekrety w sprawach społecznych.

Walka o granice

W momencie odzyskania niepodległości Polska nie miała trwałych bezpiecznych granic. O ich wytyczenie  należało walczyć z bronią w ręku, do czego potrzebna była silna armia, którą Piłsudski zamierzał stworzyć. Największym zagrożeniem były Niemcy, ale do pierwszego starcia doszło z Ukraińcami we Lwowie. Wkrótce od wschodu nadciągnął nowy, najgroźniejszy przeciwnik-czerwona, bolszewicka Rosja. Piłsudski zamierzał podjąć przeciwko niej zdecydowane działanie.

 Przeciwko bolszewikom

Walka z bolszewikami trwała przez cały rok 1919. Do zdecydowanego starcia doszło dopiero wiosną 1920 roku. Kijów został zdobyty,co wywołało w kraju olbrzymi entuzjazm. Piłsudskiego witano jako zwycięskiego wodza. Bolszewicy nie zostawali jednak pobici. W lipcu kontrofensywę rozpoczął Michaił Tuchaczewski. W sierpniu  nieprzyjaciel dotarł pod Warszawę. W nocy z 5 na 6 sierpnia Piłsudski podjął decyzję ataku na skrzydło i tyły wroga. Decydujące uderzenie poprowadził sam. Manewr był bardzo ryzykowny , ale zakończył się pełnym sukcesem. Armia czerwona poniosła ogromne straty. Do ostatecznego starcia doszło pod koniec września nad Niemnem. Wojnę zakończył pokój w Rydze 18 marca 1921 roku.

 "Samotnik z Sulejówka"

Głową państwa Piłsudski przestał być w momencie wyboru prezydenta, którym 9 grudnia został Gabriel Narutowicz.  W kilka dni później prezydent zginął od kuli zamachowca, pierwotnie przeznaczonej właśnie dla Piłsudskiego, gdyby ten odjął najwyższy w Polsce urząd. Do czerwca 1923 roku Marszałek pozostawał w wojsku, ale gdy do władzy doszli ludzie, którzy, jego zdaniem, ponosili moralną odpowiedzialność za śmierć Narutowicza, całkowicie zrezygnował ze służby publicznej. Po odejściu ze sceny politycznej Piłsudski osiadł w niewielkim domku w podwarszawskim Sulejówku. Przeciwnicy Piłsudskiego, tak jak i jego zwolennicy, doskonale zdawali sobie sprawę, że nie poszedł na polityczną emeryturę. Sam Marszałek wierzył, że do Belwederu wkrótce powróci, i to na żądanie większość społeczeństwa. 

 Zamach majowy

Od jesieni 1925 Piłsudski coraz niecierpliwej oczekiwał na dogodny moment, by powrócić na scenę polityczną. W realizacji tego celu sprzyjały kolejne kryzysy rządowe.

Najpoważniejszy rozpoczął się w ostatniej dekadzie kwietnia 1926 roku. Do działania Marszałek przystąpił jednak w momencie, gdy prezydent misję tworzenia rządu powierzył przywódcy ludowców, Wincentemu Witosowi. Postanowił wywrzeć nacisk i na prezydenta, i na premiera, pojawiając się w stolicy na czele zbrojnego oddziału. Działania Piłsudskiego zostały potraktowane jako próba zbrojnego zamachu stanu. Po dramatycznej rozmowie 12 maja na moście Poniatowskiego z prezydentem Wojciechowskim, w której nie przekonał go do swoich racji, Piłsudski mógł tylko kapitulować lub zdecydować się na użycie siły. Ostatecznie o godzinie 18 padły pierwsze strzały. Walki, w których zginęło kilkaset osób skończyły się po trzech dniach. Prezydent i rząd zmuszeni byli podać się do dymisji. W wyniku zamachu Piłsudski zdobył pełnię władzy. Sprawował ją po dyktatorsku, mimo to w pomajowej Polsce szanowano prawa jednostki, istniały opozycyjne partie wydające własną prasę.Wkrótce Piłsudski rozpoczął otwartą walkę z partiami politycznymi, które jego zdaniem nie dbały o interes państwa.

Sprawa brzeska

Starcia Marszałka z opozycją zaostrzyły się, gdy przeciwko rządzącej sanacji zjednoczyły się partie reprezentujące lewicę i centrum. W końcu sierpnia 1930r. na polecenie Piłsudskiego, prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał parlament, a w nocy z 9 na 10 września kilkunastu przywódców opozycji osadzono w wojskowym więzieniu mieszczącym się w twierdzy Brześć. W całym okresie rządów pomajowych sprawa brzeska obciążała Piłsudskiego najbardziej.

Polityka zagraniczna  

Jedną z dziedzin życia państwowego, do którego Piłsudski przywiązywał szczególną uwagę, była polityka zagraniczna.

Kierunek, który jej wyznaczył był czytelny i konsekwentnie realizowany. W stosunkach z najbliższymi a nieprzyjaznymi Polsce sąsiadami, czyli Niemcami i Związkiem Radzieckim, kierował się zasadą, by nie dopuścić do ich wzajemnego zbliżenia. Z obydwoma też starał się zachowywać poprawne kontakty. W wypadku zaostrzenia się stosunków z jednym z sąsiadów, należało polepszyć je z drugim.      Z tego też powodu polską politykę zagraniczną nazwano polityką równowagi lub równej odległości. Stosunki z Niemcami gwałtownie się pogorszyły po dojściu Hitlera do władzy.

Uwielbiany i oczerniany

Legenda otaczała Piłsudskiego już za życia. Początkowo tworzyli ją współtowarzysze z socjalistycznej konspiracji. Nowego blasku nabrała w szeregach strzeleckich, a całą Polskę ogarnęła w dniach bojów legionowych. Poza granice polskie zaczęła wykraczać po pamiętnym roku 1920. Najbardziej powszechną była jego legenda żołnierska, o której sile i trwałości decydowała pieśń wojenna tworzona podczas marszów i przerw między walkami w okopach. To właśnie Piłsudski prowadził żołnierza po "zagubiony złoty róg", stawał się dziedzicem rycerskich tradycji, następcą Tadeusza Kościuszki i Księcia Józefa Poniatowskiego. Obraz Piłsudskiego zmienił się, gdy bohater przestał być żołnierzem, a wkroczył w świat polityki. Wypominano mu wówczas socjalistyczną przeszłość, budowano jego czarną legendę zarzucając próżność i chęć zaspokojenia osobistych ambicji. W niepodległej Polsce był więc Piłsudski zarówno uwielbiany, jak i oczerniany.

Śmierć

Józef Piłsudski zmarł 12 maja 1935r. Pochowany został na Wawelu. W ostatniej drodze towarzyszyły mu nieprzebrane tłumy ludzi, zarówno w Warszawie i Krakowie, jak i przy trasie wiozącego trumnę pociągu. Zgodnie z ostatnią wolą Marszałka jego serce spoczęło na wileńskim cmentarzu, tam gdzie pochowana została jego matka.